Қиын жасөспірімдердің эмоционалды интеллект деңгейін педагогикалық диагностикалау негізінде қайта тәрбиелеу әдістемесін әзірлеу
Бұл мақала білім беру жүйесіндегі интеграция мәселелерін, оның ішінде пәнаралық бағдарламалар мен курстарды енгізуді зерттеуге арналған. Жалпы және кәсіби білім беруді интеграциялаудың теориялық негіздері мен практикалық аспектілеріне, сондай-ақ пәнаралық оқытудың оқу процесіне әсеріне ерекше назар аударылған. Зерттеуде М. Н. Берулава ұсынған пәнаралық оқытудың үш деңгейі: жалпыәдіснамалық, жалпығылыми және жекеғылыми деңгейлер қарастырылады, сондай-ақ А. Я. Данилюк көрсеткен пәнаралық оқытуды енгізуге кедергі келтіретін педагогикалық мәселелер талданады. Еліміздің білім беру жүйесінде пәнаралық оқытуды табысты енгізуге кедергі келтіретін негізгі қиындықтар анықталды. Олардың ішінде: пәнаралық оқыту сабақтарын дайындауға кететін уақыттың көптігі, әдістемелік материалдардың жетіспеушілігі, оқу жоспарының тығыздығы және кейбір мұғалімдердің енжарлығы. Пәнаралық оқытуды сәтті енгізу үшін мұғалімдердің кәсіби дамуы, соның ішінде жобалық және зерттеу қызметіне баса назар аудара отырып, жоғары оқу орындарында мұғалімдерді даярлау қажет екені атап өтілді. Мақала қазіргі заманғы білім беру ортасының талаптары мен XXI ғасыр қоғамының қажеттіліктеріне сәйкес келетін интеграция дағдыларын қалыптастырудың маңыздылығын атап көрсетеді. Интеграциялық тәсілдерді енгізу үшін білім алушылардың ынтымақтастығын, оқу жоспарларын жаңарту және арнайы әдістемелік материалдарды әзірлеу қажет.
Орта мектеп басқарушыларының қиындықтарын және олардың мәселелерді шешу стратегияларына сапалы зерттеу
Бұл зерттеу Түркия Республикасындағы Ұлттық білім министрлігіне қарасты мемлекеттік орта мектептерде жұмыс істейтін директорлар мен директор орынбасарларының кездескен мәселелері мен олардың осы мәселелер бойынша әзірлеген шешімдерін зерттеуге бағытталған. Зерттеу жұмыс феноменологиялық теория негізінде сапалық дизайн бойынша жүргізілді. Зерттеу тобына 2023-2024 оқу жылында қызмет еткен 14 мектептің әкімшілігі қатысты. Деректер жартылай құрылымдық сұхбат арқылы жиналды және контент-талдау арқылы талданды. Зерттеу нәтижесінде мектеп директорлары кездесетін мәселелер негізгі төрт категория бойынша топтастырылды: мұғалімге қатысты, ата-анаға қатысты, оқушыға байланысты және жүйеге қатысты. Қатысушылар барлығы 30 нақты мәселені баяндап, оған қатысты 21 шешу жолын ұсынды. Әсіресе, көмекші қызметкерлердің жоқтығы, физикалық мүмкіндіктердің жеткіліксіздігі, бюджет тапшылығы және әкімшілік құзіреттің шектеулі болуы сынды жүйеге қатысты жағдаяттар ең басты мәселе болып отыр. Сонымен қатар, зерттеу мектеп директорлары көп қиындықты жеке басына қатысты жауапкершілік ретінде қарастырып, бірақ құзіретінің шектеулі болуына байланысты оларды шешуде қиындықтарға тап болғаны көрсетеді. Мектеп директорлары мәселелерді шешуде қарым-қатынас орнату, білім беру, бағыт-бағдар беру, жобаларды әзірлеу және жергілікті ресурстарды пайдалану сынды әдістерді қолданғанын түсіндірді.
Жалпы химия курсында цифрлық зертханалық жұмыстарды қолдану ерекшеліктері
Зерттеу жұмысының мақсаты білімгерлердің цифрлық зертхананы пайдалану барысында тәжірибе жұмысын игеруге көмектесетін цифрлық білім беру ресурстарын тиімді құрал ретінде қарастыру. Зерттеуде цифрлық зертханалық жұмыстардың білім алушылардың оқу үлгеріміне, зертханалық жұмыс орындау белсенділігіне және іс-тәжірибелік дағдыларын қалыптастыруға әсері сипатталған. Мақалада цифрлық зертхананың дәстүрлі зертханадан ерекшеліктері көрсетілді. Зерттеу аясында 6В01562-Химия-биология білім беру бағдарламасының 1-курс білімгерлеріне цифрлық зертханалық жұмыстар арқылы сабақ жүргізілді. Зерттеу жұмысына жалпы 41 білім алушы қатысты. Бақылау және экспериментальды топты қарапайым кездейсоқ таңдау әдіспен іріктеп алынды. Жалпы химия курсында «Ерітінділер» тарауы бойынша Chemistry Lab, Unreal Chemistry интерактивті платформалары арқылы сабақ ұйымдастырылды. Интерактивті цифрлы платформаларда білімгерлер тапсырмаларды орындау арқылы ғылыми ізденістерін арттырды. Іс-тәжірибелік дағдыларын арттыру мақсатында, цифрлық зертхана арқылы білім алушыларға дербес түрде өздігімен жұмыс жасау мүмкіндігі берілді. Платформада орындалған зертханалық жұмыстың реакция теңдеулері арқылы білімгер өз білімін тексеріп сыни тұрғыдан талдау жасады. Цифрлық зертхананың көмегі арқылы білім алушылар цифрлық білім беру ортасына дайын екендігіне көз жеткізілді. Алынған нәтижелер бойынша эксперименттік топ білім алушыларының оқу үлгерімі бойынша жоғары нәтиже көрсетті. Бағалау нәтижелері бойынша білім алушылардың цифрлық зертханаға қызығушылығы жоғары екендігі көрсетілді. Зерттеу нәтижесінде цифрлық зертханалық жұмысты қолдану арқылы білімгерлердің тәжірибелік дағдылары артатыны көрсетілді.
Финдік білім беру жүйесі арқылы физиканы заманауи оқытудың ерекшеліктері
Бүгінде білім беру мазмұнын жаңарту үшін жаратылыстану бағытындағы пәндерді оқытудың тиімді жолдарын анықтау өзекті болып отыр. STEM білім беру – оқушылардың ғылыми сауаттылығын, сыни ойлауын, зерттеушілік және практикалық дағдыларын қалыптастыруға бағытталған пәнаралық оқыту моделі. Финляндияда бұл модель ұлттық LUMA орталықтары арқылы жүйелі түрде жүзеге асырылады. Қазақстанда STEM білімін енгізу белсенді жүріп жатса да, оны тиімді түрде оқу процесіне кіріктіру үшін нақты жоспарлау мен әдістемелік тұжырымдама қажет. Зерттеудің мақсаты – Финляндия мен Қазақстандағы STEM-білім беру тәжірибелерін салыстыра отырып, физика пәнін оқытуда бұл тәсілдің тиімділігін бағалау. Сондықтан бұл мақалада физика пәнін STEM тәсілі арқылы оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері қарастырылады және финдік білім беру жүйесінің тәжірибесін Қазақстан жағдайына бейімдеу мүмкіндіктері сараланады. Зерттеуде салыстырмалы талдау, эмпирикалық мәліметтерді талдау және отандық тәжірибелерді жүйелеу қолданылды. Зерттеу нәтижелері финдік модельдің құрылымдық және ұйымдастырушылық элементтері Қазақстан жағдайына бейімдеуге тиімді екенін көрсетті. Сонымен қатар, отандық STEM орталықтарының инфрақұрылымдық және әдістемелік әлеуетін арттыруға бағытталған нақты ұсыныстар берілді. Зерттеу қорытындысы ретінде STEM білім беру тәсілін физика пәніне енгізу – оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, олардың зерттеушілік қабілетін дамытуға мүмкіндік беретін перспективалы бағыт екені негізделеді.
ЖОО білім алушыларының сыни ойлау қабілеттерін дамыту үшін оқытуда медиаресурстарды қолдану
Бұл мақалада сыни тұрғыдан ойлау (СО) дағдыларын дамыту үшін оқытуда медиа ресурстарды пайдалану мәселесі қарастырылады. Қазіргі еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болу үшін бірқатар құзыреттіліктерге, соның ішінде білім алушылардың сыни ойлауын қамтитын «soft skills» шеңберінде болуы қажет. Университеттік білім беру жүйесіне медиа ресурстарды енгізу арқылы студенттердің сыни ойлауын дамытудың тиімді стратегияларын анықтай отырып, медиа білім мен сыни ойлаудың байланысы талқыланады. Көптеген зерттеулер студенттердің сыни ойлауын қалыптастыру және дамыту әдістері мен құралдарына арналған, алайда құрылымдық жеке тапсырмаларды әзірлеу - медиа ресурстармен, медиаконтентпен жұмыс істеудің күрделілік деңгейіне сәйкес тапсырмалар карталарын, нәтижелері бойынша зерттеулер жеткілікті зерделенбеген. Осыған орай, университет студенттерінің сыни ойлау дағдыларын дамытуға бағытталған құрылымдық көп деңгейлі тапсырмаларды қамтитын ғылыми мақалаларды, цифрлық материалдарды, медиа ресурстарды (бейне-аудио материалдар) сыни талдау стратегияларының топтамасы ұсынылады. Сыни тұрғыдан ойлауды дамытудың осы стратегияларын қолдану барысында студенттер ақпараттарды, соның ішінде медиа-ресурстардағы деректерді талдау мен бағалауды үйренеді. Зерттеу барысында сыни тұрғыдан ойлаудың келесі дағдылары анықталады: талдау, синтез, себеп-салдар байланысын орнату, дәлелдеу және бағалау. Орыстілді аудиторияға бейімделген Л. Старкидің сыни тұрғыдан ойлау тестін білім алушылардың сыни тұрғыдан ойлауының даму деңгейін бағалау үшін пайдаланылды. Психологиялық-педагогикалық цикл пәндерін оқу барысында зерттеуге n=218 студент қатысты. Алынған мәліметтерді математикалық талдау үшін бақылау және эксперименттік топтар арасындағы айырмашылықтардың статистикалық маңыздылығын анықтаған Крамер-Уэлч тесті қолданылды. Осылайша, медиа ресурстармен жұмыс істеудің ұсынылған стратегияларын пайдалану студенттердің сыни ойлау қабілетін дамытуға, сонымен қатар университетте студенттердің медиа сауаттылығын қалыптастыруға да ықпал етеді.
Зияткерлік репетиторлық жүйелердегі студенттердің өнімділігін болжау: әдістер, қиындықтар және болашақ перспектива
Интеллектуалды репетиторлық жүйелерде (ITS) болжамды модельдерді қолдану жекелендірілген оқытуды жақсартуға және тәуекел тобындағы студенттерді ерте анықтауға мүмкіндік беретін маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Дегенмен, үлгінің жалпылануы, интерпретациялануы, деректер сапасы және әділдігімен байланысты қиындықтар сақталып, олардың әртүрлі білім беру орталарында кеңінен қолданылуын шектейді. Бұл шолу IEEE Xplore, Scopus, Science Direct, Google Scholar және SpringerLink сияқты дерекқорлардан алынған 2019 және 2024 жылдар аралығында жарияланған 58 зерттеудің нәтижелерін синтездейді. Әдебиеттерді таңдау «оқушылардың үлгерімін болжау» және «білімдегі AI» сияқты түйінді сөздерге негізделген. Әдістемелер, деректер жиыны және бағалау көрсеткіштері тақырыптық трендтерді анықтау және ITS үшін қиындықтар мен мүмкіндіктерді көрсету үшін санатталған. Нәтижелер гибридті модельдер (мысалы, CNN-LSTM, RLCHI), ансамбльді оқыту және мультимодальды деректерді біріктіру болжамдық өнімділікті айтарлықтай жақсартатынын көрсетеді. SHAP және LIME сияқты әдістер түсіндіру мүмкіндігін жақсартты, ал әлеуметтік-демографиялық және мінез-құлық деректерін қамтитын модельдер оқушылардың оқу үлгілері туралы жақсырақ түсінік береді. Осыған қарамастан, жалпылау және әділдік әртүрлі деректер жинақтарын және әділдікке негізделген модельдеу тәсілдерін талап ететін негізгі қиындықтар болып қала береді. ITS жекелендірілген оқытуда айтарлықтай жетістіктерге жеткенімен, модельдің жалпылануын, түсіндірмелілігін және әділдігін арттыру үшін қосымша күш салу қажет. Бұл міндеттерді шешу әртүрлі білім беру контексттерінде ITS әсерін барынша арттыра отырып, инклюзивті, бейімді және тең оқу орталарын дамытуда маңызды рөл атқарады.
Интеллектуалды репетиторлық жүйелер (ITS)
Биология курсындағы «қолданбалы кіріктірілген ғылымдар» бөлімін пәндік интеграциялау арқылы оқыту
Ауыл институтында үлгілік ізденіс және кеңестік идеологиялық тәрбие жүйесі
Тарихи тұрғыдан қарасақ, Түркия мен Кеңес Одағы республикаларында көршілік қарым-қатынаста болған Түркия мен Кеңес Одағының құрылымында қоғамдық жүйе ішінде мәдениет, өнер және білім саласында жаңа жүйені іздеудің басталғанына куә боламыз. соңғы кезең Оларға саяси идеологияның астында жасырылған зайырлы білім, заманауи білім, революциялық білім, жыныссыз білім және т.б. сияқты ортақ ұрандар бар білім қажет болды. Сауаттылық өте төмен деңгейде, кедейлік пен соғыстан кейінгі қирау жағдайында білім беру шұғыл және негізгі шарттардың бірі ретінде мемлекеттің монополиясы болды. Осы жағдайлардың барлығында ауылдық жерлерде білім беруді бастау үшін педагогикалық білім беретін, ұстаздық бағыттағы түлектерді дайындаған, қысқа оқу мерзімі бар, сонымен қатар өнеркәсіп, денсаулық сақтау, мал шаруашылығы және егіншілік салаларында біліктілігі жоғары студент үміткерлер қажет болды. 1940 жылы Түркияда білім ала бастаған Ауыл институттарында ауылдан идеалист, сенімді, осы шарттарға жауап беретін адамдар (қыздар мен ұлдар) іріктеліп алынып, әскерилер даярлай бастады. Кеңестерде тәрбиенің негізін идеалистік, социалистік және революцияшыл жастар қалыптастырды. Жаңа мектептерде таптық күрес кезінде бай және мәдени құнды топтарды жоюға көмектесетін және жаңа кеңестік идеологияға адал түлектерді дайындауды мақсат еткен, құдайсыздық пен ұлтшылдықты насихаттау да болды. Ауыл институттары Түркияның білім беру өмірінде, әсіресе кедейлік, надандық және күйреу кезінде алға басқан қадам болды. Білім мұқтаж жандардың табалдырығына жеткізілді, бұл оқу орындары жаңғырту, дамыту, оқу және өндіру мақсатында экономикалық тұрғыдан қолайлы білім беру үлгісіне айналды. Өнер мен эстетиканы бұрын-соңды бара алмайтын жерлерге жеткізген бұл білім беру жүйесі де ауыл тұрғындарының сана-сезімін арттырып, нәтижелі болуына сирек рөл атқарды. Дәл осы кезеңде идеалистік көзқарастардан бастау алған кеңестік жаңа білім беру жүйесі процесі мемлекеттік саясаттың басты міндеттерінің бірі болды. Бүгінгі күні посткеңестік мемлекеттерде білім беру саласындағы түрлі реформалар мен өзгерістер жеткілікті түрде түзетілмеген, кеңестік білім әлі күнге дейін базалық курстарды қамтитын пәндік білім беру ретінде жүзеге асырылуда. Бұл мақалада Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы мен Түркия Республикасындағы он бес республикада құрылған жаңа білім беру жүйесі және ауыл институттары мысалында осы білім берудегі негізгі тәсілдер мен мақсаттар туралы ақпарат беріледі. Жүйе салыстырылады.
Құрдастар арасындағы әлімжеттік бойынша мұғалімнің кәсіби дамуындағы виртуалды шындық: көзқарастар мен пікірлер
Мектепте құрбыларының әлімжеттігіне, яғни зорлық-зомбылығына қарсы іс-қимылдың тиімділігін анықтайтын негізгі факторлардың бірі қызметкерлерді дайындау және оқыту сапасы болып табылады. Құрбыларының зорлық-зомбылық, оның ішінде қорлау көріністерімен тиімді күресуге қабілетті мұғалімдерді дайындау оңай мәселе емес. Түрлі зерттеулер мұғалімдердің қорқыту мәселесімен күресуге толық дайын еместігін көрсетеді, сонымен қатар олар біліміне қарамастан практикалық дайындықтың жоқтығын мойындайды. Әртүрлі біліктілікті арттыру курстарының болуына қарамастан, әлі де практикалық бейімділікпен оқыту және мұғалімдерге араласу дағдыларын меңгеруге және әрекет етудің нақты стратегияларын әзірлеуге көмектесетін практикамен біріктірілген курстар мен іс-шараларға қажеттілік әлі де бар. Мақаланың мақсаты - құрбы-құрдастарының қорлауын болдырмау және алдын алу бағытында мұғалімдерді неғұрлым хабардар ету мен кәсіби дамыту қажеттілігін көрсету және негіздеу, ең алдымен оларға тиісті тәжірибе беру. Екіншіден, оқыту дағдыларының жаңа әдістерін ұсынатын виртуалды шындықты (VR) осы мақсатта пайдалану мүмкіндігі талқыланады.
Ағылшын тілін оқыту үдерісінде бастауыш сынып оқушыларының зияткерлігін дамыту мәселелері
Мақала ағылшын тілін үйренуде бастауыш сынып оқушыларын интеллектуалды дамыту мәселесін зерттеуге арналған. Онда ағылшын тілі ресурсының объективті және субъективті құрамдас бөлігінің бастауыш сынып оқушыларының интеллектуалды дамуына әсері талданады, жұмыс барысында жетекші педагогтар мен психологтардың тілдік құрылымдарға негізделген ақыл-ой қызметінің ролі туралы жұмыстар зерттеледі. Қазақстан жағдайында ағылшын тілін бастауыш буынның білім беру үдерісіне ықпалдастырудың әсерін бағаланады. Жұмыста білім беру сапасын арттыруға және білім алушылардың сыни ойлауы және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған Қазақстан Республикасында білім беруді реформалау контекстіндегі тақырыптың өзектілігі атап көрсетіледі. ХХІ ғасырдың талаптарына сәйкес келетін интерактивті және когнитивті-бағдарланған әдістерді қоса алғанда, бастауыш сынып оқушыларының интеллектуалды өсуіне ықпал ететін әдістемелік қолдауға ерекше назар аударылады. Жұмыста әртүрлі әдістер қолданылады, соның ішінде әдебиеттерді талдау, ағылшын тілі мұғалімдерінің тәжірибесін зерттеу, эксперимент жүргізу және нәтижелерді жалпылау сияқты әдістерді атап айтуға болады. Жұмыстың қорытындысында ағылшын тілін оқыту үдерісінде бастауыш сынып оқушыларын интеллектуалды дамыту балалардың жеке ерекшеліктері мен шығармашылық әлеуетін ескере отырып, олардың танымдық мотивтерінің өсуімен қамтамасыз етілетіні атап өтіледі. Қорытындылар мен ұсыныстар ағылшын тілі сабақтарында тиімді оқыту стратегияларын әзірлеуге маңызды үлес қосады, бұл тек тілді ғана емес, сонымен қатар бастауыш сынып оқушыларының интеллектуалды дамуына ықпал етеді.
Білім алушылардың жетістікке жету мотивациясына әсер ететін факторлар
Біз қарастырып отырған бұл мақалада білім алушылардың жетістікке жету мотивациясына әсер ететін ішкі және сыртқы факторлар сонымен қатар студенттердің жетістікке жетуге деген мотивациясы олардың оқу үлгеріміне тікелей әсер ететіні, бұл әсіресе жоғары оқу орындарында айқын байқалатыны зерттеледі. Мотивацияның психологиялық теориялары, соның ішінде Маслоу қажеттіліктер иерархиясы және өзіндік анықтау теориясы қарастырылып, олардың студенттердің академиялық табысына әсері талданады. Зерттеу нәтижелері студенттердің оқу мотивациясын арттыру үшін білім беру жүйесінде қандай әдістерді қолдану қажет екенін анықтауға көмектеседі. Мотивациялық факторлар дұрыс болғанда студенттер оқу үрдісіне белсенді қатысатыны көрсетілген. Студенттердің мотивациясына әсер ететін факторларды бағалау үшін корреляциялық және регрессиялық талдау бойынша статистикалық әдістер қолданылды. Сонымен қатар, мотивацияның психологиялық теориялары қарастырылып, мотивацияны арттыруға бағытталған білім беру стратегиялары ұсынылды.
Болашақ математика мұғалімдеріне аралас оқытуды ұйымдастыруда stepik платформасын пайдалану
Аралас оқыту дәстүрлі және заманауи әдістерді үйлестіре отырып, білім алу процесін жеңілдетіп, білім беру жүйесін жаңаша ұйымдастырудың тиімді тәсілі ретінде дамып келеді. Болашақ математика мұғалімдеріне арналған кәсіби пәндер бойынша онлайн курстардың тапшылығы, сондай-ақ аралас оқытуды ұйымдастыруда онлайн платформаны таңдау мен қолдану мәселелері зерттеу тақырыбының өзектілігін арттырады. Мақаланың мақсаты – болашақ математика мұғалімдеріне арналған онлайн курстарды жасау үшін Stepik платформасының мүмкіндіктерін зерттеп, оны аралас оқытуды ұйымдастыруда тиімді қолданудың тәсілдерін көрсету. Зерттеу жұмысының әдіснамалық негізі жүйелік және конструктивті тәсілдерден тұрады. Зерттеу барысында теориялық материалды талдау мен синтездеу әдістері, сондай-ақ аралас оқытудың модельдері мен онлайн курстарды құру технологиясы қолданылды. Мақалада Stepik платформасының мүмкіндіктері жан-жақты қарастырылып, оның оқытушыларға интерактивті курстар, теориялық материалдар, бейнедәрістер және түрлі практикалық тапсырмаларды қамтитын оқу ресурстарын әзірлеу мүмкіндігі ашылады. Платформаның студенттердің өздік жұмысын тиімді ұйымдастыруға, білімді жүйелеу мен бақылауды жетілдіруге қосатын үлесіне ерекше көңіл бөлінді. Stepik-тің ерекшелігі аралас оқытуды тиімді ұйымдастыра алуында және оқу процесін икемді әрі тиімді етуінде. Зерттеу нәтижесінде болашақ математика мұғалімдері үшін «Алгебра және сандар теориясы» пәні бойынша Stepik платформасында әзірленген курстың мысалдары ұсынылды. Сонымен қатар «Төңкерілген сынып» моделін аралас оқытуды ұйымдастырудағы кезеңдері сипатталды. Олар болашақ математика мұғалімдерінің аралас оқытуды ұйымдастыруда тиімді пайдалануына негіз бола алады.
Бастауыш сынып оқушыларының оқу дағдысын қалыптастыруда тайм менеджмент технологиясын қолданудың тиімділігі
Бастауыш сыныпта қалыптасуға тиіс төрт дағдының бірі-оқылым дағдысы. Бастауыш сынып оқушыларының оқылым дағдысын қалыптастыруда тайм менеджмент әдістемесіне сәйкес қалыптастырудың қажеттілігі артып келеді. Мақалада тайм менеджмент технологиясы негізінде оқу дағдысын қалыптастыру мен оқушылардың жылдам оқу дағдысын қалыптастырудың маңыздылығы қарастырылды. «Оқу дағдысы» мен «тайм менеджмент» ұғымдарының мәні мен мазмұнына анықтамалар мен түсініктемелер берілді. Мақала мазмұнында тайм менеджмент технологиясын қолдану арқылы оқушының оқылым дағдысын қалыптастырудың тиімділігі қарастырылған. Бастауыш сынып оқушылары уақытқа байланысты жылдам әрекет етуі мен оқылым дағдысын қалыптастыру бойынша әдістемелер ұсынылды. Оқушылардың жылдам оқу дағдысын дамыту бағытында бастауыш сыныптың үлгілік оқу бағдарламасындағы оқылым дағдысындағы оқу мақсаттары мен оқулықтарға шолу жасалынды. Әдістемелік жұмыстар оқушының жылдам оқуын қалыптастырып қана қоймай, мәтін мазмұнын түсіну, талдау, оқу-танымдық функциялары мен ойлау шеңберін дамытуға ықпал жасайтыны туралы құнды ақпараттар ұсынылды. Мысалы,2-сыныптың «Әдебиеттік оқу» пәнінің оқулығындағы оқу дағдысына берілген тапсырмаларды оқушының деңгейіне сәйкес сұрақтар мен тапсырмаларды түрлендіріп беру және оны тайм менеджмент әдісі арқылы іске асырудың әдістемесі мақала мазмұнында баяндалады. Нәтижелі білімге қол жеткізуде тайм менеджмент технологиясын қолданудың мүмкіндіктері мен мұғалімнің жүйелі жұмыс жасауы зерттеу мәселесінің негізі болып табылады.
Педагогикалық университеттің математик-студенттерінің шындыққа жанасымды пайымдауының құзыреттілігін қалыптастыру принциптері, шарттары мен құралдары
Бұл мақалада білімді беруге ғана емес, сонымен қатар студенттерді өмірлік қиындықтарға дайындауға, өзгерістерге бейімделуге және қоғамның дамуына белсенді қатысуға бағытталған заманауи білім берудің өзекті мәселесі баяндалады. Педагогикалық жоғары оқу орындарының математик-студенттерінде шындыққа жанасымды пайымдау құзыреттілігін қалыптастыру тәсілдері, сондай-ақ оны дамыту үшін қажетті принциптер, жағдайлар мен құралдар қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – шындыққа жанасымды пайымдау дағдыларын дамытуға ықпал ететін әртүрлі әдістер мен стратегияларды талдау және оның сәтті қалыптасуын қамтамасыз ететін негізгі принциптерді, шарттар мен құралдарды сипаттау. Зерттеудің әдіснамалық негізі – П.Я. Гальпериннің ақыл-ой әрекеттерін кезең-кезеңімен қалыптастыру теориясы, ойлауды дамыту теориясы, сонымен қатар жүйелік және конструктивті тәсілдер. Бұл теориялар студенттердің шындыққа жанасымды пайымдау құзыреттілігін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады, өйткені олар танымдық белсенділікпен тікелей байланысты. Мақалада теориялық-семантикалық, индуктивті және аналогтық, есептік, конструктивті, проблемалық-бағдарланған, модельдеу және жобалау сияқты шындыққа жанасымды пайымдау құзыреттілігін қалыптастырудың негізгі тәсілдері келтірілген және талданған. Сонымен қатар, олардың әрқайсысына мысалдар келтірілген. Осы құзыретті дамытуда маңызды құрал ретінде ашық есептерді пайдалануға ерекше назар аударылады. Оған нақты мысалдар келтіріліп, оны тиімді қалыптастырудың негізгі принциптері, шарттары мен құралдары сипатталады. Зерттеу нәтижесінде әртүрлі тәсілдерді білім беру процесіне кіріктірудің маңыздылығы және шындыққа жанасымды пайымдау құзыреттілігін қалыптастыру әдістерін одан әрі зерттеу қажеттілігі атап өтіледі.
Педагогикалық мамандық студенттеріне астрономияны оқытуда виртуалды шындық (vr) технологиясын қолданудың тиімділігін эксперименттік тәсіл және талдау
Мақалада педагогикалық мамандықтардың студенттеріне астрономияны оқытуда виртуалды шындық (VR) технологиясын қолдану қарастырылады. ТМПУ педагогикалық университетінің үш оқу тобы арасында эксперимент жүргізілді және олардың біреуі оқу процесінде VR технологиясы қолданылды. Зерттеуге бірінші топта 15 студент, екінші топта 23 студент, үшінші топта 18 студент қатысты. Эксперимент нәтижелері VR технологиясын қолдану студенттердің үлгерімін айтарлықтай жақсартатынын көрсетті: VR пайдаланған топтың орташа баллы дәстүрлі оқыту әдістерімен салыстырғанда 27%-ға өсті. Пәнге деген қызығушылықтың артуы да байқалды: VR көмегімен оқыған студенттердің 90%-ы сабақтардың қызықты әрі интерактивті болғанын атап өтті. Мақалада сонымен қатар күрделі астрономиялық құбылыстарды, мысалы, планеталардың қозғалысы, күннің тұтылуы және тұрақты аудиторияда көрсетуге болмайтын басқа ғарыштық процестерді визуализациялаудағы VR артықшылықтары талданады. Бұл көрнекіліктер материалды терең түсінуге ықпал етеді және оқушылардың сыни ойлау мен талдау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Мақалада болашақ мұғалімдерді оқу үдерісіне заманауи технологияларды енгізуге дайындаудың маңыздылығы атап өтіледі. VR технологиясын қолдану студенттердің тәжірибесін байытып қана қоймайды, сонымен қатар интерактивті оқыту ортасын жасайды, бұл өз кезегінде мотивация мен белсенділікті арттырады. Бұл тәжірибе оқу үдерісіне VR кіріктіретін білім беру бағдарламаларын одан әрі зерттеу және әзірлеу үшін негіз бола алады.
Машиналық оқыту әдістерін қолдану арқылы білім алушылардың үлгерімін анықтау
Аннотация. Зерттеу жұмысында білім беру бағдарламаларын әзірлеу мен үлгерімді бақылау үшін қолдануға болатын оқу аналитикасы (LA) мен білім беру деректерін талдау (EDM) жолдарын пайдаланудың маңызды аспектілері қарастырылады. Оқу аналитикасын оқытуды басқару жүйесіне (LMS) біріктіру арқылы студенттердің оқу үлгеріміне қатысты кездесетін қиындықтарды болжау және алдын алу арқылы білім беру үдерісінің тиімділігін арттыруға болатындығы келтірілген. Машиналық оқыту әдістеріне, оның ішінде сызықтық регрессияны қолданып пән бойынша оқу үлгерімі мен GPA балл байланысын анықтап, оқу үлгерімі бойынша деректерді талдау және болжау үдерісі қарастырылады. Зерттеу нәтижесі машиналық оқыту модельдерімен болжаудың дәлдәгән жоғарылату үшін дұрыс функцияларды таңдау маңыздылыңын көрсетеді, сонымен қатар білім беру бағдарламасын жақсатру үшін кіріс берілгендерін қамтамасыз етеді. Машиналық оқыту алгоритмдерін қолдана отырып, деректерді жинау мен дайындау арқылы студенттердің оқу үлгерімін бағалау үшін болжамды модельдер құру үдерісі қарастырылады. Студенттердің болашақтағы үлгерімін болжау үшін модельдерді қолданудың нақты сипаттамасы келтірілген, сондай-ақ оқу үлгеріміне әсер ететін негізгі факторларды анықтау үшін алынған нәтижелерді түсіндіруге ерекше назар аударылады. Бұл жұмыс берілгендер негізінде оқу бағдарламаларын басқару мен білім беру сапасын көтеру үшін практикалық нұсқаулар ұсына отырып, оқу аналитикасы саласы мен білім беру деректерін өндіру салаларын дамытуға үлес қосады.
Болашақ Түрік тілі мұғалімдерінің сыни тұрғыда оқудың өзіндік тиімділігін қабылдауы
Сыни тұрғыда оқу – оқылған мәтінге сұрақ қоюды және мәтінге сын көзбен қарауды қажет ететін оқу әдісі. Сыни тұрғыда оқуды орындау үшін алдымен сыни тұрғыда ойлау қабілеті болуы керек. Сыни тұрғыдан ойлау қабілеттері 21 ғасырда кез келген адам меңгеруі тиіс дағдылардың қатарына жатады. Дерек көздері әртараптандырылған осы ғасырда сыни оқу дағдыларына ие болу оқығанымыздан дәл және терең мағына алу үшін маңызды. Бұл зерттеудің мақсаты Түркиядағы мемлекеттік университетте түрік тілін оқыту бағдарламасы бойынша оқитын болашақ түрік тілі мұғалімдерінің жалпы сыни оқудың өзіндік тиімділігін қабылдауын анықтау, бұл қабылдаудың гендерлік және сыни тұрғыда оқу дәрісін алып-алмағанына байланысты өзгеріп-өзгермейтінін зерделеу. Зерттеу сандық зерттеу үлгісі негізінде құрастырылған. Зерттеу реляциялық сканерлеу әдісімен жүргізілді. Зерттеудің барысында аталған оқу бағдарламасында оқитын болашақ түрік мұғалімінің барлығы қамтылса, іріктеу мақсатты таңдау әдісімен таңдалған 3-курста оқитын 26 әйел мен 26 еркек 52 болашақ түрік мұғалімінен тұрады. Түрік тілі мұғалімін даярлау бағдарламасында оқуды үйрету мен сыни тұрғыда оқуды үйрету пәндерінің 3-курста жүргізілетіндігі үлгіні анықтауда тиімді болды. Деректерді жинау үшін сыни тұрғыда оқудың өзіндік тиімділігін қабылдау шкаласы қолданылды. Жасалған қалыпты таралу сынағы нәтижесінде қалыпты таралғаны анықталған деректерді талдау үшін тәуелсіз t-тест қолданылды. Зерттеу нәтижесінде болашақ түрік тілі мұғалімідерінің сыни тұрғыда оқуда өзіндік тиімділігін қабылдауы жоғары деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, гендерлік және сыни тұрғыда оқу дәрістерін алып-алмағаны болашақ түрік тілі мұғалімінің сыни тұрғыда оқудың өзіндік тиімділігін қабылдауына айтарлықтай әсер етпейтіні байқалды.
Мәтіндік және стандартты емес есептерді шешу әдістері
Бастауышта оқытудың маңызды міндеттерінің бірі – логикалық ойлауды дамыту. Оқушылардың ойлау қабілеттерін қалыптастыруда мәтіндік және стандартты емес есептердің орны ерекше. Бұндай есептерді шығаруды меңгерту арқылы, оқушының бойында жаңашылдыққа қарай ізденіс, өзіндік көзқарас, табандылық сынды қасиеттерді қалыптастырамыз. Мақалада бастауыш математика курсында кездесетін мәтіндік және стандартты емес есептер және шешу жолдары, критериалды бағалау технологиясы қарастырылды. «Мәтіндік есеп», «стандартты емес есеп» ұғымдарына анықтама берілді. Бұл мақалада оқушылардың математика сабақтарындағы оқу жетістіктерін критериалды бағалау әдістемесі ұсынылды. Бұл технологияның ерекшелігі – тапсырманы шешу кезінде білім алушылар дескрипторлар жасайды, олар кейіннен формативті және жиынтық бағалауда қолданылады. Әрбір дескриптор мәселені шешетін алгоритмдегі қадам болып табылады. Бастауыш сынып мұғалімдерінің мәтіндік есептерді шешуде әртүрлі әдістерді пайдалануына, баланың стандартты емес идеяларын байқау мен қолдаудың маңыздылығына ерекше назар аударылады. Мәселені шешудің басқа да әдісін табу әдетін қалптастыру, мәселені шешудің әртүрлі жолдары мен тәсілдерін қолдана білу қабілеті оқушының болашақ жұмысында, ғылыми және шығармашылық қызметінде үлкен рөл атқарады. Зерттеу жұмысының нәтижесінде мәтінді және стандартты емес тапсырмалардың шешімін табуға арналған негізгі ұсыныстар әзірленді. Математика сабақтарында критериалды бағалау жүйесін қолданудың артықшылықтары айқындалды.
STEM білім беру жағдайында PhET симуляцияларын қолдану
Мақалада бастауыш сыныптарда математика мен жаратылыстану пәндерін оқу кезінде PhET симуляцияларын енгізу нәтижелері қарастырылады. STEM негізінде PhET симуляцияларын қолдану – білім алушының бойында зерттеушілік құзыретті қалыптастырып, болжам жасауды, қорытынды шығаруды, тәжірибемен бөлісуді, аргумент жасауды, деректерді талдай алуды үйренеді. Зерттеудің мақсаты – бастауыш білім беру процесінде STEM білім беру жағдайында PhET симуляцияларын қолданудың мүмкіндіктерін айқындау. Білім алушыларға STEM негізінде PhET симуляцияларын қолдануға бағытталған семинар ұйымдастырылды. Семинардың мазмұнын құруда пәнаралық интеграция ұстанымы, цифррлық инновациялық технологиялар, оның ішінде STEM білім беру үшін PhET симуляциялары басшылыққа алынды. Бұл мақалада әдістемелік семинардың Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеттің 7М01301 - «Бастауышта оқыту педагогикасы мен әдістемесі педагогін даярлау» білім беру бағдарламасының бірінші және екінші курс білім алушыларына әсері талданды. Зерттеуге барлығы 33 білім алушы іріктелді, оның 16 білім алушысы – бақылау тобы, 17 білім алушысы – эксперименттік топ. Әзірленген әдістемелік семинар білім алушылардың логикалық және сыни тұрғыда ойлауын, мәселені шешу дағдыларын, ғылыми дүниетаным мен шығармашылық қабілеттерді дамытуға, технологияны меңгеруге, ғылыми тұрғыдан объектілер мен процестерді зерттеуге мүмкіндік берді. Семинар алдындағы және семинардан кейінгі бағалаудың сипаттамалық статистикасы көрсеткендей зеттеудің нәтижелерінде айырмашылық бар екені анықталды. Бұл біз ұсынған әдістемелік семинардың тиімділігін дәлелдеді. Зерттеу барысында сандық деректердің дискриптивті статистикалық сипаттамасы ұсынылды.
Мектеп жасына дейінгі балалардағы ринолалияны түзету бойынша логопедиялық жұмыс
Мақалада логопедиялық тәжірибедегі ең қиын мәселелердің бірі болып табылатын ринолалия қарастырылады. Оны диагностикалау әдістері, сонымен қатар оны жою жолдары талқыланады. Белгілі ғалымдардың бұл бұзылысты зерттеуі де егжей-тегжейлі сипатталған, соның нәтижесінде қазіргі уақытта түзету әдістері бар. Ерін мен таңдайдың туа біткен жырығы бар балаларда дауыс пен айтылымның тембрлік ерекшеліктерінің бұзылуы негізгі белгілердің бірі болып табылады. Зерттеу жұмысының мақсаты – жас ерекшелігіне қарамастан туа біткен таңдай жырығы бар балалардың сөйлеу тілінің фонетикалық құрылымын зерттеу. Сөйлеудің фонетикалық дизайны әңгімелесушінің қабылдауын жеңілдету үшін дыбыстық сөйлеудің түсініктілігін білдіреді. Ринолалияны жою бойынша түзету-педагогикалық жұмыс операцияға дейін және одан кейінгі артикуляциялық аппараттың құрылымдық ерекшеліктерін ескере отырып салынуы керек. Түзету жаттығулары алдында мұқият логопедиялық тексеруден өту керек. Ринолалиясы бар балаларды логопед пен әртүрлі мамандықтағы дәрігерлер жан-жақты тексереді. Ринолалиясы бар балалардың танымдық белсенділігін дамыту үшін бұл бұзылысты түзетуге көмектесетін әртүрлі әдістер таңдалды. Мақалада сондай-ақ логопедиялық жұмыстың тиімділігі үшін қолданылатын заманауи инновациялық технологиялар мен әдістердің маңыздылығы атап өтілген. Ринолалияны түзетудегі кешенді тәсіл үлкен нәтижелер береді.
Жоғары оқу орында орыс тілінің оқу материалдарын әдістемелік тұрғыдан ұйымдастыру
Бұл мақала «Орыс тілі» пәні бойынша қажетті білім көлемін меңгеруде оң нәтижелерге қол жеткізу мақсатында дәріс өткізудің тиімді формаларын ұйымдастыруға арналған. Орыс тілінен ұсынылып отырған әртүрлі тапсырмалар білімалушының өзін-өзі тануына, өзін-өзі рефлексивті бағалауына, шығармашылық қабілетін дамытуға жағдай жасайды. Тілді меңгертуші пән оқытушылары білім алушының шығармашылық қабілеттерін дамытып, ақыл-ой жұмысына жауапкершілікпен қарау сезімін қалыптастырады, енжар орындаушыны өз бетімен білімді игере алатын белсенді тұлғаға айналдырады. Сондықтан бұл әдістемелік әзірлемелерді пән оқытушылары оқутәрбие үдерісін белсендіру мақсатында пайдалана алады. Дәрісте негізгі оқу әрекетін қалыптастыру білім алушының ақпаратпен жұмыс істеу мәдениетін арттыруға, диагностикалауға, танымдық процестерді түзетуге және дамытуға бағытталған. Жұптық және шағын топтарда жүргізілетін жұмыс түрлері білім алушының белсенділігін, ұжымдық сезімін, өз бетінше іздену дағдысын дамытуға ықпал етеді. Оқытудың күтілетін нәтижелерін жүзеге асыру үшін білім алушыға бағдарланған оқыту және тілді меңгерудің коммуникативті-белсенділік тәсілі аспектісінде бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар практикалық тапсырмаларды әзірлеу жолдары ұсынылады. Біз ұсынып отырған тапсырмалар білім алушыларды ұжымда жұмыс жасай білуге, бірлескен жоспарлар құруға, жалпы ізденіс нәтижесін ұсыну жолында ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Сабақты осындай тәсілдермен ұйымдастыру білім алушының оқу уәжділігін және пәнге деген қызығушылығын арттыра түседі.
Биология мұғалімдерінің СLIL технологиясын кәсіби қызметте пайдалануға дайындығын қалыптастыру
Қазіргі уақытта әлемнің барлық мемлекеттері халықаралық тілді, оның ішінде ағылшын тілін меңгеруді маңызды деп санайды. Болашақ мамандары да әлемдік өркениеттен алыс болмас үшін бізге бірнеше тілді меңгеруі керек. Бұл қазіргі заман талабынан туындайтын қажеттілік. Зерттеудің мақсаты болашақ биология мұғалімдерінің CLIL технологиясын кәсіби қызметінде қолдануға дайындығын қалыптастыру әдістерін анықтау және әзірлеу болып табылады. Зерттеуге Түркістан облысы Түлкібас ауданы Сас-Төбе ауылындағы Макаренко атындағы жалпы орта білім беретін мектептің білім алушылары мен мұғалімдері тартылды. Тақырып бойынша ғылыми және әдістемелік әдебиеттерді қамтитын зерттеулерге талдау жасалды. «Биология» мен «ағылшын тілі» пәнінің кіріктірілген модулінің көмегімен сабақ жоспары жасалды. CLIL технологиясын қолдануға деген көзқарасын анықтау үшін мектептің жаратылыстану пәні мұғалімдеріне сауалнама жүргізілді, олардың нәтижелері бұл технологияның ұтымды екенін көрсетті. Бірақ кемшіліктің бірі – жалпы орта мектепте оқушыларға аз уақыт бөлінген, білікті мұғалімдер жетіспейді және ата-аналар мен оқушылардың бұл технологияны түсінбеуі. Респонденттер сонымен қатар, материалдардың жетіспеушілігін, CLIL технологиясын қолдану туралы ақпараттың аздығын және мұғалім деңгейінің төмен екенін көрсетті. Сонымен бірге, білім берудің жоғары сапасын және табысты, қабілетті мамандарды даярлауды қамтамасыз етеді. Мұғалімдердің CLIL технологиясын пайдалануға дайындығын қалыптастыру инновациялық тәсілдерді білім беру үдерісіне табысты интеграциялаудың және ХХІ ғасырда білім беру мақсаттарына қол жеткізудің негізгі факторы болып табылады.
«Жұмыртқадағы балапанның тәуліктік дамуы: эмбрионның қалыптасу уақыты мен кезеңдері» тақырыбына эмбриологиядан зертханалық тәжірибе жүргізу әдістемесі
Адамның білімін дамыту зертханалық жұмыстармен тығыз байланысты, әртүрлі эксперименттер жүргізе отырып, білім алушылардың көбірек ақпарат алуға және өздерінің анықталмаған салаларын ашуға мүмкіндік береді. Егер әрбір мұғалім немесе оқытушы білім алушылармен зертханалық жұмыстарды ұтымды жүргізсе, онда бұл олардың осы пәнге қызығушылығын арттырады. Зертханалық жұмыстардың көмегімен оқушылар ғылыми зерттеу әдістері туралы бастапқы түсінік алады. Мұндай практикалық тәсіл оқушыларға өздерінің ғылыми қорытындыларын іс жүзінде тексеруге, өздерінің зияткерлік қабілеттерін де, жасырын шығармашылық әлеуетін де анықтауға және дамытуға мүмкіндік береді. Зертханалық жұмыстар проблемаларды анықтау мен шешудің ойлау процесін ынталандырады. Мақалада авторлар Түркияның Анкара қаласындағы Гази университетінде 5-семестрде академиялық ұтқырлық бойынша оқу барысындағы «Эмбриология» зертханасында жүргізілген «Жұмыртқадағы балапанның тәуліктік дамуы: эмбрионның қалыптасу уақыты мен кезеңдері» тақырыбындағы зертханалық тәжірибені жүргізуді ұсынды. Зерттеу нәтижелері эмбриологияны оқытуды жетілдіруге көмектеседі. Бұл әдістемені қолдану материалды игеру деңгейін және тәжірибеге бағытталған есептерді шешу және гистологиялық препараттарды талдау дағдыларын меңгеруді арттырады. Әзірленген әдістеме мен зертханалық тәжірибеден алынған нәтижелерді мектепте биология пәнін оқыту кезінде және 6В01505 білім беру бағдарламасы бойынша мұғалімдерді даярлау үшін пайдалануға болады.
Әлеуметтік жобалау технологиясы негізінде студенттердің көшбасшылық қасиеттерін дамыту
Мақалада отандық және шетелдік ғалымдардың әлеуметтік жобалау технологиясын қолдана отырып, жоғары оқу орны студенттерінің көшбасшылық қасиеттерін дамыту ұғымына берілген анықтамалары талданған, автор бұл ұғымды өзінше түсіндірген, оның анықтамасын нақтылаған. Зерттеу тақырыбы бойынша педагогикалық, психологиялық, әдістемелік әдебиеттерді, ЖОО оқытушыларының тәжірибесін және жалпы орта білім беретін мектеп мұғалімдерінің жұмысын талдау нәтижесінде әлеуметтік жобалау технологиясын қолдана отырып, университет студенттерінің көшбасшылық қасиеттерін дамытудың педагогикалық моделі құрылған. Теориялық материалды зерттей отырып, автор «көшбасшылық», «оқушылардың көшбасшылық қасиеттерін дамыту», «көшбасшылықты дамыту үдерісін әлеуметтік жобалау», «әлеуметтік жобалау технологиялары» ұғымдарын нақтылаған. Мақалада әлеуметтік жобалау технологиясын көптеген зерттеушілер қарастырғаны және оған анықтама бергені көрсетіледі. Әлеуметтік жобалау - бұл адамның, топтың немесе ұйымның әлеуметтік ортаны және адамдардың өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған әрекетін құру процесі. Автор ғалымның бұл пікірімен келіседі. Мақалада әлеуметтік жобалау технологиясын қолдана отырып, университет студенттерінің көшбасшылық қасиеттерін дамытудың әдістемесі жасалған. Арнайы курс ұсынылған. Сонымен қатар педагогикалық эксперименттің нәтижелері ұсынылған, сапалы және сандық өңдеу жасалған.
Мектеп негізді кәсіби даму моделі: мектеп басшыларының көзқарастары мен ұсыныстары
Мектеп негізіндегі кәсіби даму (МНКД) моделі – бұл басқарушылар мен мұғалімдерге белгілі бір құзыреттіліктерді қамтамасыз ету үшін жеке және кәсіби қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған Түркия Республикасының Ұлттық Білім министрлігі (MEB) жасаған модель. Ұлттық Білім министрлігінің 2022 жылғы Персоналдың біліктілігін арттыру туралы ережеде үш жаңа тәсілді, соның ішінде Мектеп негізіндегі біліктілікті арттыруды енгізді. Бұл мектеп негізіндегі кәсіби даму, кәсіби даму қоғамдастықтары және мұғалімдердің ұтқырлық бағдарламасы. Мектеп негізіндегі кәсіби даму іс-шаралары жақында мұғалімдердің біліктілігін арттыру жоспарлары аясындағы маңызды қадам ретінде пайда болды. Мектеп әкімшілері мектептерде осы практиканы жоспарлауға және орындауға жауапты бірінші адамдар болғандықтан, олардың процеске қатысты пікірлерін, ұсыныстарын және қажеттіліктерін ескеру маңызды. Сапалық зерттеу әдісін қолданатын зерттеуде жартылай құрылымдық сұхбат формасы арқылы 18 мектеп әкімшілігімен тереңдетілген сұхбат жүргізілді. Деректерді талдауда мазмұнды талдау әдісі қолданылды. Нәтижелерге сәйкес, мектеп әкімшілерінің ТМККК үлгісіне оң көзқарасы бар және өтінімді тарату керек деген пікірлері бар екені анықталды.
Биологияны бейіндік оқытудағы тиімді әдістердің пәнге қызығушылықты арттырудағы әсері
Мақалада биология пәнін бейінді оқытудың артықшылықтары қарастырылған. Бейінді оқыту мектеп оқушыларынан кәсіби құзертті тұлға қалыптасуына барынша ықпал ететін және олардың болашақ маманды дұрыс таңдауына әсер ететін осы күнгі білім берудегі маңызды тәсілдердің бірі болып отыр. Қазіргі таңда, биология саласындағы білікті мамандарға деген қажеттілік жоғары. Алайда, оқушылардың бұрыннан қалыптасып қалған, өзгермеген оқыту әдістермен білім алуы кәсіби құзіреттіліктіктерінің жеткілікті деңгейде дамуына кедергілер туғызып отыр. Сондықтанда, биологияны бейіндік оқыту мүмкіндігін дамыту үшін бейіндік оқытудың қолданыстағы әдістеріне талдау жүргізу, тиімділігін бағалау, бейіндік оқыту қолжетімділігін кеңейту немесе сапасын арттыруды жүзеге асыру білім алушылардың осы саладағы білімі мен дағдыларын кеңейтуге бағытталған тиімді оқыту тәсілдерін қолданғанда ғана қол жеткізіледі. Зерттеу тақырыбына сай жұмыста Қазақстанның жоғары сынып білім алушыларына биология пәнін бейінді оқыту қаншалықты іс жүзінде жүзеге асатынын зерделенді, бейінді оқытудың тиімділігі бағаланып, зерттеу нәтижесі талданды. Зерттеуге Шымкент қаласы, “Білім-инновация” қыз балалар №2 лицей-интернатының 10 «а» сыныбының оқушылары қатысты. Білім алушылардың биология пәніне деген қызығушылығы сауалнама арқылы анықталды. Оқушылардың 44,4%-ы «өте қызықты», 29,6%-ы «оқуға болады», 7,4%-ы «жауап беруге қиналамын», және 11,1%-ы «мүлде қызық емес» деген жауап берді. Зерттеу нәтижесі әрі қарай білім алушылардың қызығушылығын жеке ескере отырып, арнайы оқыту әдістерін дербес қолдануды таңдау қажеттігін айқындады. Осыған орай, әрбір оқушының деңгейіне сай саралап дербес тапсырмалар берілуі тиімді нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Яғни, зерттеу нәтижесінде, зерттеуге қатысқан 10а сыныбының екінші тоқсандағы үлгерім көрсеткіші 78,4 %-дан үшінші тоқсанда 82,6%-ға артты. Бұл биология сабағына зерек немесе пәнге деген қызығушылығы төмен білім алушыларға әртүрлі жаңа оқыту әдістерінің мысалы; Stem, Smart, CLIL оқыту әдістерінің тапсырмаларын деңгейлерге сай саралап қолданғанда немесе білім алушыларға күнделікті тіршілікпен байланысты зертханалық жұмыстарды ұйымдастыру, топқа бөлу арқылы тақырып бойынша постер қорғау сияқты әдістерді пайдаланғанда ғана мүмкін болды.
Қышқыл-негіз бірлігіндегі оқу жетістіктеріне оқу циклі 5e моделінің әсері: мета-анализдік зерттеу
Бұл зерттеуде 5Е оқу циклі моделінің қышқыл-негіз агрегаты бөліміндегі студенттердің академиялық жетістіктеріне әсерін қарастырған зерттеулерге мета-талдау жасалды. Осы мақсатта әртүрлі дерекқорлардан (YÖK National Thesis Center, Google Scholar, Dergipark) 2000-2022 жылдар аралығында жарияланған ұлттық зерттеулер сканерленді және қосу критерийлеріне сәйкес сегіз зерттеудің мета-талдауы жүргізілді. Талдау үшін кешенді мета-талдаудың статистикалық бағдарламасы (CMA) қолданылды. Эффект шамасын есептеу кезінде Hedges's g коэффициенті қолданылды, ал сенімділік деңгейі 95%-ға тең қабылданды. Жарияланымның қателігін анықтау үшін воронка әдісі бойынша кесте жасалды және Розенталь N-талдауы жасалды. Зерттеулер әр түрлі қалаларда, үлгілерде және сыныптарда жүргізілгендіктен, эффект мөлшері кездейсоқ эффект моделіне сәйкес есептелді. Нәтижелерге сәйкес, Hedges's g коэффициенті 1,845, ал стандартты қате 0,393 болды. Осы тұрғыдан алғанда, 5Е оқу циклінің моделінің қышқыл-негіз агрегаты бойынша оқушылардың академиялық жетістіктеріне әсері айтарлықтай оң болды деген қорытындыға келді.
Химияны оқытуда дамыта оқыту технологиясын қолдану
Дамыта оқыту технологиясы білім алушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыруға, шығармашылық қабілеттері мен қызығушылықтарын жоғарылатуға, білімге деген құштарлығын арттыруға баулиды.Пәнді оқыту барысында жаңа әдіс-тәсілдерді пайдалану білім алушылардың ойлау қабілеттерін дамытады, білімін жақсартады, танымдық қабілеттерін қалыптастырып, ой-өрісін кеңейтеді. Осы тұрғыдан білім беру үрдісінде дамыта оқыту технологиясын қолданудың маңызы зор. Мақалада жалпы білім беретін орта мектепте жаратылыстану бағыты бойынша пәндерді, соның ішінде химия сабағындағы «Элементтердің табиғи топтары және олардың қасиеттері» тақырыбын оқытуда дамыта оқыту технологиясын қолданудың тиімділігі, өзіндік ерекшеліктері қарастырылды. Оқыту үрдісінде дамыта оқыту технологиясының маңыздылығы талқыланып, білім алушыларға тигізген әсері зерттелді. Зерттеу жұмысын жүргізу үшін, эмпирикалық, сандық әдістер пайдаланылды. Тәжірибелік және бақылау тобы іріктелініп, сабақтар жүргізілді. Сабақ беру барысында технологияның жалпы мазмұны мен мүмкіндіктері көрсетілді және дамыта оқыту технологиясына сәйкес тапсырмалар үлгісі мен дескрипторлар құрылды. Ұсынылған тапсырмалар оқушылардың білімін арттырып, пәнді игеру қабілеттерін нығайтты. Зерттеу барысында оқушылардан сауалнама алу арқылы сандық деректер жиналды. Зерттеу жұмысында қолданған тәсілдерді балаларды оқытуда, олардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыруға, білім сапасын жоғарылатуға ықпал жасады. Дамыта оқыту технологиясын оқу үрдісінде пайдалану оқушылардың өз бетінше біліп алуға, ізденісжасап оқу еңбегін дұрыс ұйымдастыруға, пікірлерін еркін жеткізе білуге, алған білімдерін тиімді пайдалануға үйретті.
ХИМИЯ ПӘНІН АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ ЖӘНЕ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ИКЕМДІЛІКТЕРІН ДАМЫТУ
Химияны билингвалды оқыту барысында интербелсенді әдістерді қолдану химияны меңгеруде үлкен маңызы бар оның себебі теориялық білімді балаларға қызықты етіп үйрету арқылы бойларына сіңіру, ең тиімді жол болып табылады. Ал қарапайым дәстүрлі әдіс тілді-пәнді меңгеруде қиындықтарға алып келеді. Себебі оқушының пәнді игеру дағдысымен қатар тілді оның ішінде химиялық терминдерді есте сақтау біліктілігі де артады. Зерттеу жұмысымызда химияны билингвалды оқытудың барысында қандай әдіс тәсілдерді қолданудың, оқушылардың химиядан алған білім дәрежесіне қаншалықты әсер ететіндігін анықтауды мақсат еттік. Сабақ үдерісінде химиядан билингвалды оқыту барысында интербелсенді әдіс тәсілдер жүйелі түрде пайдалану оқушылардың химия пәнінен алған білім дәрежелерін көтеретіндігін көрсетеді. Химия пәнінде сабақтың әр кезеңінде әртүрлі әдіс тәсілдерді қолдануда оқушылардың тілге деген қызығушылықтары және білім дәрежелеріне әсері айқын байқалады.Зерттеу жұмысында пайдаланылған және құрастырылған интербелсенді әдіс тәсілдерді және билингвалды оқытуда сабақ үдерістерінде қолданып, пайдалануға болады. Химиядан жай және күрделі эфирлер тақырыбы мен майлар тақырыбын пәнге-тілді кіріктіре отырып өтілген сабақтардың қорытындысын оқушылардың білім дәрежесіне әсерін айқындау үшін 10-сынып оқушыларымен «Жай және күрделі эфирлер» «Майлар» тақырыптары таңдалып алынып, педагогикалық эксперимент жүргізілді.
Химияны билингвалды оқыту, интербелсенді әдістер, пәнге-тілді кіріктіре отырып оқыту, сөздік қор, электрондық оқулық және презентация.
ЗЕРТТЕУ САБАҚТАРЫ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ХИМИЯ ПӘНІНЕН ҒЫЛЫМИ ЖҰМЫСҚА ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
Қазіргі таңда, мектепте оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдас-тыру оқыту процесінің танымал түрі және оқушылардың өмірге деген өзіндік шығармашылық көзқарасын дамытудың қажетті құралы болып саналады. Білім беру жүйесіндегі маңызды міндеттердің бірі-жаңа іздену әдістерін білетін, туындаған мәселені шешуге шығармашылықпен қарай алатын, өз бетінше ізденіп,білімін толықтыра алатын зерттеуші-оқушы тәрбиелеу.Бұл мақалада химия сабақтарында оқушылардың зерттеу әрекеттерін қалыптастыруға, шығармашылық ойлауды дамытуға,ғылыми зерттеу жұмысымен айналысуға қызығушылығын арттыруға арналған пайдалы бірнеше оқыту технологиясы қарастырылады. Атап айтқанда,зерттеу сабақтарын ұйымдастыру,зерттеу элементтері бар сабақтарды жүзеге асыру,проблемалық жағдаят туғызу, жобалық оқыту технологиясы мен ғылыми іс-шараларға қатыстыру. Химия сабақтарында зерттеу технологияларын қолдану оқушылардың зерттеу дағдыларын дамытуға,шығармашылық ойлау қабілетін арттыруға көмектеседі. Көптеген мектеп мұғалімдері мен әдіскерлер оқытуда зерттеу әрекетін ұйымдастырудың артықшылығы ретінде–оқушылардың өзін өзі қалыптастыруға (автономизация), коммуникативтік, ақпаратпен жұмыс істей алу қабілетін дамытуға тікелей әсер ететіндігін,тәрбиелік маңыздылығын растайды. Яғни, зерттеу жұмыстарының басты мақсаты–үлкен ғылымдағыдай жаңа нәтиже алу емес, керісінше, оқушыны шығармашыл жеке тұлға ретінде қалыптастыру. Ғылымда зерттеушілік іс-әрекеттің мақсаты жаңа нәтиже шығару болса, білім беру процесінде зерттеушілік іс-әрекеттің көздеген мақсаты оқушылардың шығармашылық,зерттеушілік дағдыларын дамыту болып саналады.
зерттеу сабақтары, шығармашылық, эксперименттік жұмыс, зерттеу кезеңдері, гипотеза, мотивация.